रुघाखोकीको समस्या विश्वभरि नै धेरै मानिसहरूलाई समय-समयमा पिरोल्छ। झन्डै २०० विभिन्न भाइरसले रुघाखोकी निम्त्याउन सक्छन्, र यसका लागि मानिसहरूले अनेकौँ घरेलु उपाय अपनाउने गरेका छन्। तर, के यी उपायहरू साँच्चै प्रभावकारी छन्?
बिबिसीका अनुसार, रुघाखोकीको उपचारका घरेलु विधिहरूको मूल धारणा भनेको शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतामा सुधार ल्याउनु हो। जब भाइरस हाम्रो शरीरभित्र प्रवेश गर्छ, हाम्रो रोग प्रतिरोधात्मक प्रणालीले त्यसको सामना गर्न दुई तरिकाबाट काम गर्दछ। पहिलो, “इनाट इम्यून सिस्टम”ले बाह्य कक्षलाई शरीरबाट हटाउने प्रयास गर्छ भने दोस्रो, “एडाप्टिभ इम्यून सिस्टम”ले पहिल्यै देखेको भाइरसलाई चिनेर प्रतिरोध गर्दछ। तर, रुघाखोकी उत्पन्न गर्ने भाइरसले रूप परिवर्तन गर्न सक्ने भएकाले यो बारम्बार लाग्न सक्छ।
घरेलु उपाय र पोषण
रुघाखोकीबाट बच्न वा त्यसलाई कम गर्न धेरैजसो उपायहरूले आहारमा सुधार ल्याउने सल्लाह दिन्छन्। वैज्ञानिकहरूको भनाइमा, पोषणको अभाव भएमा मात्र पूरक आहारको फाइदा हुन्छ। इम्पेरियल कलेज लण्डनका प्राध्यापक चार्ल्स बाङहामका अनुसार, “यदि तपाईंको आहार सन्तुलित छ भने पूरक आहारले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई थप सुधार गर्दैन।”
यद्यपि, केही अध्ययनले पूरक आहारले रुघाखोकीको लक्षणलाई कम गर्न सक्ने देखाएका छन्। सन् २०१६ र २०१७ मा गरिएको एक अध्ययनमा धेरै भिटामिन र खनिज भएको मल्टिभिटामिनले रुघाखोकीको अवधि र गम्भीरतालाई घटाउन सक्ने देखियो।
लसुनको प्रभाव
लसुनले भाइरससँग लड्न सहयोग पुर्याउन सक्छ। एक सानो अध्ययनमा १४६ व्यक्तिलाई तीन महिनासम्म लसुनको पूरक आहार दिइयो। लसुन खाएका समूहले केवल २४ पटक रुघाखोकी अनुभव गरे भने प्लेसिबो खाएका समूहमा यो संख्या ६५ थियो।
भिटामिन सीको भूमिका
भिटामिन सी पनि धेरै मानिसहरूको मनपर्ने घरेलु उपाय हो। सन् २०२३ को समीक्षामा भिटामिन सीले हल्का लक्षणहरूलाई १५ प्रतिशतले घटाउन र गम्भीर लक्षणहरूलाई अझ बढी कम गर्न सक्ने निष्कर्ष निकालियो। तर, भिटामिन सी पूरकको प्रभाव उच्च मात्रामा मात्र देखिन्छ। सुन्तलाको जुसमा पाईने भिटामिन सी भने यो स्तरमा पुग्दैन।
जिङ्कको प्रभावकारिता
जिङ्क पनि प्रभावकारी उपायमध्ये एक हो। एक समीक्षाले ८०-९२ मिलिग्राम जिङ्कले रुघाखोकीको अवधि झन्डै एक-तिहाईले घटाउन सक्ने देखाएको छ। जिङ्कयुक्त लोजेन्जेजले नाक बन्द हुने, हाछ्युँ आउने र खोकीलाई कम गर्न सक्छ। तर, यसको प्रभावकारिता दिनको पहिलो २४ घण्टामा मात्र सुरु गर्दा देखिन्छ।
प्लेसिबोको शक्ति
घरायसी उपायहरूको प्रभावकारिता प्रायः प्लेसिबो प्रभावसँग जोडिएको हुन्छ। प्लेसिबोले विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूमा, जस्तै पेटको समस्या र दुखाइमा, राम्रो परिणाम देखाएको छ। उदाहरणका लागि, केही व्यक्तिहरूले औषधि नभए तापनि लक्षणहरूमा सुधार अनुभव गर्छन्।
यस्तै, रुघाखोकीको उपचारका लागि मानिसहरूले धेरै विश्वास गर्ने चिकन सुप वा सुन्तलाको जुसको असर पनि प्लेसिबो प्रभावकै कारण हुनसक्छ।
मानसिक प्रभाव र सान्त्वना
घरायसी उपायहरूले मानिसहरूको मनोविज्ञानमा पनि सन्तुलन ल्याउँछन्। खाना विशेषज्ञ सारा शङ्करका अनुसार, चिकन सुपजस्ता खाना खानुको सान्त्वनाले मानिसलाई अलिकति भए पनि राहत दिन सक्छ।
निष्कर्ष
रुघाखोकीको उपचारका घरेलु उपायहरूको प्रभावकारितामा धेरै कुरा व्यक्तिको मानसिकता र विश्वासमा निर्भर गर्दछ। यद्यपि, वैज्ञानिकहरूले जिङ्क र लसुनजस्ता पूरक आहारको सकारात्मक प्रभाव देखाएका छन्। प्लेसिबो प्रभावले पनि लक्षणलाई कम गर्न सक्छ।
बिबिसीका अनुसार, स्वस्थ जीवनशैली र आहारले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता मजबुत बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। तर, रुघाखोकीको पूर्ण उपचार अहिले पनि अप्राप्त छ, र मानिसहरूले आफ्नै शारीरिक आवश्यकता र विश्वासअनुसार उपाय अपनाउनु पर्छ।
