पोखरा, ९ फागुन। चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को सात महिनाको अवधिमा नेपालले निर्यातमा उल्लेख्य वृद्धि हासिल गरेको छ। भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार, गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा निर्यात ४६.५० प्रतिशतले बढेर एक खर्ब २७ अर्ब २० करोड ४८ लाख रुपियाँ पुगेको छ। गत वर्ष सोही अवधिमा यो आँकडा ८६ अर्ब ८३ करोड ९ लाख रुपियाँ रहेको थियो।
निर्यात वृद्धिको मुख्य कारण भनेको खाने तेलको अत्यधिक निर्यात हो। सात महिनामा मात्रै ३७ अर्ब रुपियाँ बराबरको भटमास र सनफ्लावर तेल निर्यात भएको छ, जसले कुल निर्यातको ३२ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। भारतले अन्य देशबाट प्रशोधित तेल आयात गर्दा ३२.५० प्रतिशत भन्सार शुल्क लगाउने भए पनि नेपालबाट सो तेल निर्यात गर्दा भन्सार छुट रहेकोले निर्यातमा तीव्र वृद्धि देखिएको छ।
व्यापारविज्ञ रविशङ्कर सैँजूका अनुसार, साउथ एसियन ट्रेड एग्रिमेन्ट (साफ्टा) अन्तर्गत प्राप्त सुविधाको फाइदा उठाउँदै नेपालले खाने तेल निर्यात गर्दा कुल निर्यात दरमा वृद्धि देखिएको हो। तथापि, दीर्घकालीन रूपमा निर्यात वृद्धिका लागि स्वदेशी उत्पादनमा ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ छ।
व्यापारीहरूले तेस्रो मुलुकबाट कच्चा पदार्थ ल्याएर प्रशोधन गरी पुनः निर्यात गरिरहेका छन्। भन्सार विभागको तथ्याङ्कअनुसार, सात महिनामा ३२ अर्ब ४१ करोड ६१ लाख रुपियाँ बराबरको सोयाबिन तेल र ६ अर्ब ९७ करोड रुपियाँ बराबरको सूर्यमुखी तेल निर्यात भएको छ।
निर्यात मात्र नभई अन्य वस्तुहरूको बिक्री पनि उल्लेख्य देखिएको छ। सात महिनामा ६ अर्ब ४६ करोड रुपियाँ बराबरको गलैँचा र ५ अर्ब ३९ करोड रुपियाँ बराबरको अलैँची निर्यात भएको छ।
तर, निर्यातमा सुधार आए पनि आयात अझै उच्च छ। सोही अवधिमा आयात १० प्रतिशतले बढेर ९ खर्ब ८८ अर्ब ५८ करोड ७७ लाख रुपियाँ पुगेको छ। यो दर अघिल्लो वर्षको ८ खर्ब ९७ अर्ब ९४ करोड ३८ लाख रुपियाँको तुलनामा उल्लेख्य वृद्धि हो।
आयात र निर्यात दुवै बढ्दा कुल वैदेशिक व्यापार १३.३० प्रतिशतले वृद्धि भई ११ खर्ब १५ अर्ब ७९ करोड २५ लाख रुपियाँ पुगेको छ। तथापि, व्यापार घाटा भने ६.२० प्रतिशतले बढेर ८ खर्ब ६१ अर्ब ३८ करोड २८ लाख रुपियाँ पुगेको छ।
सात महिनामा सबैभन्दा धेरै आयात पेट्रोलियम पदार्थको भएको छ, जसको कुल परिमाण १ खर्ब ५० अर्ब रुपियाँ पुगेको छ। यसमध्ये ६६ अर्ब ४८ करोड रुपियाँ बराबरको डिजेल, ३७ अर्ब ६४ करोड रुपियाँ बराबरको पेट्रोल र ३५ अर्ब ४७ करोड रुपियाँ बराबरको खाना पकाउने ग्यास आयात भएको छ।
फलाम तथा स्टिलको आयातमा ८० अर्ब ६६ करोड रुपियाँ बिदेसिएको छ भने पशुजन्य तथा वनस्पति तेल र घिउमा ६६ अर्ब २० करोड रुपियाँ बराबर खर्च भएको छ। विद्युतीय मेसिन तथा पार्टपुर्जाका लागि ६५ अर्ब ४० करोड रुपियाँ र सवारीसाधन आयातमा ५५ अर्ब २१ करोड रुपियाँ बाहिरिएको छ।
नेपालले सात महिनामा कुल १५९ मुलुकसँग व्यापार गरेको छ। भारतसँगको व्यापार घाटा मात्र ४ खर्ब ९८ अर्ब ३४ करोड ५० लाख रुपियाँ पुगेको छ। भारतबाट ५ खर्ब ९६ अर्ब ३५ करोड २६ लाख रुपियाँ बराबरको आयात हुँदा नेपालबाट निर्यात ९८ अर्ब ७५ लाख रुपियाँ मात्र भएको छ। चीनसँगको व्यापार पनि निर्यातको तुलनामा आयात धेरै रहेको छ। चीनबाट १ खर्ब ९२ अर्ब ४५ करोड ४६ लाख रुपियाँ बराबरको आयात हुँदा नेपालले मात्र २० अर्ब १४ करोड १२ लाख रुपियाँको सामान चीन पठाएको छ।
वैदेशिक व्यापारको यो अवस्थाले नेपालमा निर्यात वृद्धिको सम्भावना देखाए पनि व्यापार घाटा दीर्घकालीन रूपमा चुनौतीपूर्ण रहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
