२३ मंसिर, काठमाडौं । चिनियाँ बाबु र अमेरिकी आमाबाट जन्मिएका अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री डोनाल्ड लु नेपालसँग व्यक्तिगत रूपमा गहिरो सम्बन्ध भएका पात्र हुन्। करिब ३० वर्षअघि जीवनसाथी भेटेपछि जनकपुर र सौराहा घुमेका लु नेपालमा फेरि आइतबार ‘बिदाई भेट’ का लागि ओर्लिएका छन्। तर, नेपालको राजनीतिक वृत्तमा उनको आगमनले व्यक्तिगतभन्दा कूटनीतिक विषयवस्तुमा थप चर्चा पाएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडनको कार्यकाल सकिन लाग्दै गर्दा डोनाल्ड लुको समेत सहायक विदेशमन्त्रीका रूपमा कार्यकाल समाप्त हुँदै छ। तीन वर्षअघि माघ २०७८ मा एमसीसी अनुमोदनको क्रममा लुले नेपालका शीर्ष नेताहरूलाई वासिङ्टन डीसीबाट फोन गरी दिएको चेतावनी अझै चर्चा गरिएको विषय हो। मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) परियोजनाबारे चर्को बहस भइरहेका बेला लुको आक्रामक व्यवहारले नेपाल–अमेरिका कूटनीतिक सम्बन्धमा तिक्तता थपेको थियो।
लुले माघ २०७८ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा, माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र प्रमुख प्रतिपक्षी एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलाई फोन गर्दै एमसीसी पास गर्न दबाब दिएका थिए। उनको चेतावनीले राजनीतिक वृत्तमा तरंग पैदा गरेको थियो। त्यसबेलाका प्रतिपक्षी नेता ओलीले भने सरकारको जिम्मेवारीमा आफू नरहेको भन्दै चतुर उत्तर दिएका थिए। नेपालले एमसीसी पारित गरे पनि त्यस क्रममा देखिएको तिक्तता सहजै मेटिएको भने छैन।
यसपटकको नेपाल भ्रमणको क्रममा डोनाल्ड लुले अमेरिकी सहयोगका विषयलाई अघि सार्दै द्विपक्षीय सम्बन्धलाई अझै प्रगाढ बनाउन खोजेका छन्। तर, प्रधानमन्त्री ओलीसँग भेटघाटको अवसर भने पाएनन्। प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार ओलीको झापा जाने कार्यक्रम पहिले नै तय भएकाले लुका लागि समय मिलाउन नसकिएको हो। यस घटनालाई कूटनीतिक सम्बन्ध बिग्रिएको रूपमा हेर्न नपर्ने प्रधानमन्त्री कार्यालयले जनाएको छ।
प्रधानमन्त्री ओलीसँग भेट नहुने भएपछि लुले कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा र माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालसँग मात्रै भेट गरेका छन्। बूढानीलकण्ठमा देउवासँग भएको भेटमा उनले नेपाल–अमेरिका सम्बन्ध र समसामयिक विषयमा छलफल गरेका थिए। प्रचण्डसँग खुमलटारमा भएको भेटमा लुले शान्ति प्रक्रिया र संक्रमणकालीन न्यायलाई टुंग्याउने विषयमा गम्भीर चासो राखेका थिए। प्रचण्डले नेपाललाई सहयोगका लागि लुलाई धन्यवाद दिँदै शान्ति प्रक्रियालाई राष्ट्रिय सहमतिबाट टुंग्याउने बताएको प्रचण्ड सचिवालयले जनाएको छ।
लुको भ्रमणको कार्यसूचीमा ठूला तीन दलका नेताहरूसँग भेट गर्ने योजना भए पनि औपचारिक रूपमा नागरिक समाज र युवा अगुवासँग मात्रै भेटघाटको सेड्युल सार्वजनिक गरिएको थियो। सोमबार उनले इसिमोडसँगको सम्झौता हस्ताक्षर समारोहमा सहभागी भएर अमेरिका फर्किनेछन्।
डोनाल्ड लु आफ्नो कूटनीतिक जीवनको अन्तिम चरणमा पुगेका वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारी हुन्। यस भ्रमणलाई उनले बिदाई भेटको रूपमा राखे पनि नेपालमा सत्ता समीकरणको चर्चा भने चलिरहेको छ। प्रधानमन्त्री ओलीले चीनसँग बीआरआई सम्झौता गरेको, प्रचण्डको अमेरिका र पश्चिमसँगको सम्बन्ध सहज हुने प्रयास, र एमसीसी पासपछिको अमेरिकी चासोलाई यस भ्रमणसँग जोडेर हेर्ने गरिएको छ।
नेपालमा २०७८ माघमा एमसीसी अनुमोदनको क्रममा लुको आक्रामकताले सिर्जना गरेको तिक्तता क्रमशः मेटिन थालेको भए पनि यस भ्रमणले ती सम्झनालाई पुनः उजागर गराएको छ। यसैबीच, लुले खुमलटारमा प्रचण्ड र बूढानीलकण्ठमा देउवासँग गरेका हल्का र हँसमुख भेटघाटका तस्वीरहरूले व्यक्तिगत सम्झनालाई भने पुनः उजागर गरेका छन्।
अनलाइनखबरका अनुसार, लुको भ्रमण राजनीतिक रूपमा ठूलो अर्थ नराखे पनि अमेरिकी कूटनीतिमा उनको भूमिकालाई नेपालले लामो समयसम्म सम्झने देखिन्छ।
