पोखरा, १ वैशाख। वर्ष २०८१ नेपालका लागि राजनीतिक अस्थिरता, आर्थिक चुनौती, सामाजिक आन्दोलन र विविध घटनाक्रमले भरिएको विशेष वर्ष रह्यो। मुलुकका दुई ठूला दलबीचको सहमतिको सरकार बने पनि स्थायित्व कायम रहन सकेन। प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले चौथो पटक विश्वासको मत पाएपछि गठन भएको सरकारलाई नेकपा (एमाले)ले समर्थन फिर्ता लिएसँगै पुनः राजनीतिक संकट उत्पन्न भयो र अन्ततः केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री नियुक्त भए।
यस वर्षको राजनीतिक रंगमञ्चमा उपनिर्वाचन र मुख्यमन्त्रीको नियुक्ति तथा परिवर्तन निकै चर्चित रह्यो। कोशी, गण्डकी, मधेस, सुदूरपश्चिम र बाग्मती प्रदेशमा नेतृत्व फेरबदलसँगै अदालती आदेशमार्फत सरकार परिवर्तन भएका घटनाहरूले राजनीतिक अस्थिरता झल्कायो। प्रतिनिधिसभा सदस्य रवि लामिछानेको पक्राउ र सांसद पद निलम्बन, पूर्वराजाका पक्षमा भएको प्रदर्शन, पत्रकारको मृत्यु र कर्फ्यू आदेशले सामाजिक तनाव थपियो।
कूटनीतिक दृष्टिले वर्ष २०८१ नेपालका लागि व्यस्त रह्यो। कतारका अमिर, भारतका प्रधानमन्त्री मोदी, ओमानका विदेशमन्त्री, तथा प्रधानमन्त्री ओलीको संयुक्त राष्ट्रसंघ, चीन, र थाइल्याण्ड भ्रमणजस्ता घटनाहरूले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा गति थप्यो।
आर्थिक क्षेत्रमा तेस्रो लगानी सम्मेलन सम्पन्न गरियो र आर्थिक वर्ष २०८१/८२ लाई ‘आर्थिक सुधारको वर्ष’ घोषणा गरियो। यद्यपि, युएसएडमार्फत प्राप्त हुने अनुदान स्थगन, र एमसिसीमा देखिएको अमेरिकी प्रतिबद्धताले आर्थिक सम्बन्धमा केही असहजता पनि देखापर्यो।
सामाजिक रुपमा शिक्षक आन्दोलन, बालमन्दिर प्रकरण, अख्तियारद्वारा भ्रष्टाचार मुद्दा, र कुलमान घिसिङको पदमुक्तिले चर्चा पाएका विषय बने। अपराध र कानुनी गतिविधिमा पूर्वमन्त्री अफताव आलमलाई जन्मकैद, सन्दीप लामिछानेलाई बलात्कार मुद्दामा सफाइ, र दीपक मनाङेलाई कैद सजाय महत्वपूर्ण रहेका छन्।
वर्ष २०८१ मा भएका बाढी, पहिरो, सडक दुर्घटना र विमान दुर्घटनाहरूले दर्जनौं जनजीवन लिएका छन्। साउनमा सौर्य एयरको विमान दुर्घटना, भदौमा भारतीय बस दुर्घटना, असोजमा अविरल वर्षाले ल्याएको बाढीपहिरोले सयभन्दा बढीको मृत्युजस्ता घटनाहरूले राष्ट्रलाई शोकमा डुबायो।
खेलकुदमा कामिरिता शेर्पाले ३० औं पटक सगरमाथा आरोहण गर्दै कीर्तिमान कायम गरे भने क्रिकेट टोलीले टी–२० विश्वकपमा प्रभावशाली प्रदर्शन गर्यो। साहित्य, पत्रकारिता र प्रशासनिक क्षेत्रमा पनि थुप्रै वियोगान्त घटनाहरू घटे, जसले वर्ष २०८१ लाई नेपालको इतिहासमा घटनाप्रधान वर्ष बनायो।
वर्ष २०८१ मा देशले राजनीतिक, कूटनीतिक, आपराधिक, पूर्वाधार र आर्थिक गतिविधिहरूमा निकै उथलपुथल देखियो। यो वर्षले अघिल्ला वर्षहरू झैं मुलुकका विभिन्न पाटाहरूलाई एकसाथ उठाउने घटनाक्रमका लागि धेरै चर्चा प्राप्त गर्यो। राजनीतिक क्षेत्रमा दलहरूबीचको गठबन्धन र विश्वासका मतका फेरबदलले सरकारको स्थायित्वमा प्रश्न उठाएको छ। विभिन्न प्रदेशका मुख्यमन्त्री नियुक्ति, असंवैधानिक निर्णय, र पूर्वराजाको समर्थनमा भएको प्रदर्शनले देशको राजनीतिक व्यवस्थामा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याएको छ। यसैबीच, उपनिर्वाचन तथा प्रतिनिधिसभाका मतपरिवर्तन प्रक्रियामा पनि विविध निर्णयका घटना देखिएका छन् जसले आगामी दिनहरूमा राष्ट्रिय राजनीतिक परिदृश्यमा प्रभाव पार्ने अनुमान गरिन्छ।
राजनीतिक घटनाक्रमका बाहेक, कूटनीतिक क्षेत्रमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई मजबुद बनाउन र विदेशमै नेपालको छवि बृद्धि गर्नका लागि महत्वपूर्ण कदम चालियो। देशका उच्च नेताहरू भारत, जर्मनी, चीन, थाइल्याण्ड र संयुक्त राष्ट्र संघसम्म विभिन्न भ्रमणका क्रममा महत्वपूर्ण सम्झौताहरू र सहकार्यका सम्भावनाहरू बारे छलफल गरि नेपाललाई विश्व मञ्चमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरियो। यसले देशको कूटनीतिक छापमा निखार ल्याउने काम गरेको देखिन्छ। यस्ता भ्रमणहरूले विभिन्न राष्ट्रहरूको साथ समन्वय र सहकार्यलाई निरन्तरता प्रदान गर्ने आशा जगाएको छ।
आपराधिक घटनाक्रममा समेत विभिन्न गम्भीर कदम चालिए। पूर्वमन्त्री, सांसद र वरिष्ठ पत्रकारसमेतका व्यक्तिहरूलाई कानुनी कारवाहीमा समेटेर सार्वजनिक विश्वासलाई बहाल गर्न प्रयास गरियो। न्यायपालिकाले मुद्दा पूर्जी जारी गर्दै भ्रष्टाचार र अनियमितताको आरोप लगाउँदै अपराधीलाई जेल पठाउन पहल गरेको देखियो। यसैबीच, अवैध जमिन, ढांँचा निर्माण र राजनैतिक समर्थनका मामिलाहरूमा समेत कानुनी कार्यवाहीले जनतालाई न्याय दिलाउने अपेक्षा गरिएको छ।
पूर्वाधार निर्माण र आर्थिक गतिविधिमा समेत देशले महत्वपूर्ण कदम चाल्यो। नागढुङ्गा र विभिन्न क्षेत्रहरूमा सडक तथा सुरूङ मार्ग सुधारका परियोजनाहरू संचालनमा ल्याइयो र लगानी सम्मेलनमार्फत विदेशी लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्दै आर्थिक बृद्धिको दिशा तय गर्ने प्रयास गरियो। सरकारले आगामी आर्थिक वर्षलाई आर्थिक सुधारको वर्ष घोषणा गर्दै विशाल बजेट प्रस्तुत गरेको छ जसले देशको समग्र विकासमा सहयोग पुर्याउने विश्वास गरिएको छ। साथै, विभिन्न परियोजनाहरूका लागि अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी र अनुदान प्राप्तिका खबरहरूले आर्थिक क्षेत्रमा सकारात्मक माहोल सिर्जना गरेका छन्।
खेलकुद र पर्वतारोहणका क्षेत्रमा पनि देशले सफल प्रदर्शन गर्यो। नेपाली खेलाडीहरूको वैश्विक स्तरमा प्रदर्शनले राष्ट्रिय गर्व बढाएको छ। यस्ता उपलब्धिहरूले खेलकुद क्षेत्रमा लगानी र युवाहरूमा आत्मविश्वास जगाउने काम गरेको देखिन्छ।
समग्रमा, २०८१ ले देशको राजनीतिक, कूटनीतिक, आपराधिक, पूर्वाधार र आर्थिक क्षेत्रमा थप उथलपुथल ल्याउने क्रममा, विवाद र सफलताको मिश्रण प्रदान गरेको देखिन्छ। आगामी दिनहरूमा यी घटनाहरूले मुलुकको सामाजिक र आर्थिक वातावरणमा दिर्घकालीन प्रभाव पार्ने आशा गरिन्छ।
