२९ मंसिर, पोखरा। भारतीय सिनेमा क्षेत्रका ‘ग्रेटेस्ट शोम्यान’ का रूपमा ख्याति कमाएका राज कपूरको जन्मशतवार्षिकीको अवसरमा भारतभर विशेष कार्यक्रमहरू आयोजना भइरहेका छन्। १९८८ मा दिवंगत भएका राज कपूर भारतीय फिल्म उद्योगका एक यस्ता हस्ती हुन्, जसको योगदान आज पनि प्रेरणादायी मानिन्छ।
राज कपूरले आफ्नो फिल्मी यात्रा भारत स्वतन्त्र भएपछि प्रारम्भ गरेका थिए। उनका आरम्भिक फिल्महरूले भारतको नयाँ सपनालाई प्रतिबिम्बित गर्दै समाजवादी सन्देश बोकेको पाइन्छ। इतिहासकार सुनील खिलनानीका अनुसार, “राज कपूरले भारतीय समाजवादमा प्रेम, भावना, र संगीतलाई समेटे।”
शतवार्षिकीको अवसरमा विशेष प्रदर्शन
राज कपूरको १० उत्कृष्ट फिल्महरूको प्रदर्शनी शतवार्षिकीको अवसरमा भारतका ४० सहर र १३५ सिनेमाघरमा आयोजना भइरहेको छ। यस प्रदर्शनीमा उनका शुरुआती फिल्महरूदेखि कालजयी कृतिहरूसम्म समेटिएका छन्।
१९४८ मा बनेको ‘आग’ उनको निर्देशनमा बनेको पहिलो फिल्म थियो। यसले उनको आरके फिल्म्स स्टुडियोको स्थापना र अभिनेत्री नरगिससँगको चर्चित जोडीको आरम्भ गर्यो। ‘बरसात’ (१९४९) ले प्रेम र विछोडको कथा प्रस्तुत गर्दै पहिलो ठुलो सफलताको रूपमा आरके फिल्म्सलाई भारतीय सिनेमामा मजबुत स्थान दिलायो।
१९५१ मा आएको ‘आवारा’ फिल्मले चार्ली चाप्लिनबाट प्रभावित ट्र्याम्प पात्रलाई लोकप्रिय बनायो। यो फिल्म भारतमा मात्र नभएर सोभियत संघजस्ता देशहरूमा समेत अत्यन्त सफल भयो।
समाजका विविध पक्षलाई उजागर गर्ने फिल्महरू
१९५५ को ‘श्री ४२०’ ले देशभक्तिपूर्ण गीत ‘मेरा जूता है जापानी’ मार्फत नव स्वतन्त्र भारतको भावना झल्कायो। १९५६ को ‘जागते रहो’ फिल्मले ग्रामीण र शहरी विभाजनको यथार्थ चित्रण गर्दै कार्लोभी भ्यारी अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवमा पुरस्कारसमेत जित्यो।
‘जस देश मे गंगा बहती है’ (१९६०) मा ग्रामीण पृष्ठभूमिका एक साधारण व्यक्तिको कथा प्रस्तुत गरिएको छ। यस फिल्मले सामाजिक कथा र सशक्त संगीतमार्फत गहिरो प्रभाव पार्यो।
१९७० मा आएको ‘मेरा नाम जोकर’ ले एक विदूषकको दुःख र बलिदानको कथा प्रस्तुत गर्यो। आरम्भमा असफल भए पनि यो फिल्म पछिल्लो समय उत्कृष्ट कलाकृतिका रूपमा मानिन्छ।
युवा प्रेमदेखि परिपक्व कथासम्म
१९७३ को ‘बोबी’ ले भारतीय सिनेमा क्षेत्रमा किशोर प्रेमलाई मुख्य विषय बनाएर नयाँ युगको शुरुआत गर्यो। यस फिल्मबाट उनका छोरा ऋषि कपूर र डिम्पल कपाडियाले डेब्यु गरेका थिए। ‘राम तेरी गंगा मैली’ (१९८५) उनको अन्तिम निर्देशनमा बनेको फिल्म हो।
सिनेमा र संगीतमा अतुलनीय योगदान
राज कपूरले १९४८ मा आरके फिल्म्सको स्थापना गर्दै भारतीय फिल्म क्षेत्रलाई नयाँ आयाम प्रदान गरे। ‘संगम’ (१९६४) जस्ता महंगा फिल्महरू बनाउँदै उनले भारतीय सिनेमा क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान स्थापित गरे।
१९८८ मा एक कार्यक्रममा स्वास्थ्य बिग्रिएपछि उनको निधन भएको थियो। उनले आफ्नो जीवनकालमा पत्नी र पाँच सन्तानका साथ फिल्मी क्षेत्रमा आफ्नो अद्वितीय योगदान दिए।
राज कपूरको स्मृतिमा आयोजित यी कार्यक्रमहरूले भारतीय सिनेमा क्षेत्रमा उनको प्रभावलाई अझ गहिरो सम्मान दिने प्रयास गरेका छन्।
