नुनको मात्रा: स्वास्थ्यका लागि वरदान कि जोखिम?

पोखरा । नुनले खानालाई स्वादिलो मात्र बनाउँदैन, यो मानव शरीरका लागि अनिवार्य पोषणतत्व हो। नुनमा पाइने सोडियमले शरीरमा पानीको सन्तुलन कायम गर्न, कोषहरूलाई सक्रिय राख्न र शरीरका विभिन्न महत्वपूर्ण कार्यहरू सहज बनाउन सहयोग गर्छ। तर, अत्यधिक नुनको सेवनले दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउने जोखिमसमेत राख्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार नुन जीवनका लागि अपरिहार्य छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको रटगर्ज विश्वविद्यालयका पोषण विज्ञानका प्राध्यापक पल ब्रेजलिनका अनुसार सोडियम न्यूरोन, मांसपेशी, मस्तिष्क र मेरुदण्डका लागि महत्त्वपूर्ण तत्व हो। शरीरमा सोडियमको कमीले हाइपोनेट्रिमिया हुन सक्छ, जसले भ्रम, वान्ता, कोमा र अन्ततः मृत्यु समेत निम्त्याउन सक्छ।

तर, नुनको अत्यधिक प्रयोगले मुटुरोग, पेटको क्यान्सर, मिर्गौला समस्या, हाड कमजोर हुने अवस्था जस्ता स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लूएचओ) ले दैनिक प्रतिव्यक्ति पाँच ग्राम नुन (झन्डै एक चिया चम्चा बराबर) सेवन गर्न सिफारिस गरेको छ। तर, विश्वव्यापी रूपमा मानिसहरूले औसतमा ११ ग्राम नुन दैनिक सेवन गरिरहेका छन्।

अधिक नुनको खतरा

अधिक नुन खपतका कारण विश्वमा हरेक वर्ष झन्डै १८ लाख ९० हजार मानिसको मृत्यु हुने अनुमान गरिएको छ। उच्च रक्तचापका समस्याहरू नुनको अत्यधिक सेवनसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका छन्। रक्तचाप वृद्धि हुँदा मस्तिष्क र मुटुमा गम्भीर समस्या उत्पन्न हुन सक्छ।

काजाकस्तानजस्ता देशहरूमा नुनको सेवन झन् उच्च छ। परम्परागत रूपमा मासु जोगाउन नुनको प्रयोग गरिन्थ्यो, जसले त्यहाँको खानाको संस्कृतिमा नुनको मात्रा बढी हुन पुग्यो। तर, अधिक नुन खपतले त्यहाँका मानिसहरूमा समेत दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या देखिएको छ।

स्वास्थ्य सुधारका लागि नुन घटाउने उपाय

नुन घटाउन सुरु गर्न सजिलो हुँदैन। शरीर र दिमाग नुनको स्वादमा अभ्यस्त भएकाले एकाएक कम गर्न कठिन हुन्छ। तर, समयसँगै यसलाई नियन्त्रणमा ल्याउन सकिन्छ। प्राध्यापक क्लेयर कोलिन्सका अनुसार नुन घटाउन मसलाहरूको प्रयोग गर्न, कम नुन भएका प्रशोधित खाद्य वस्तु छनोट गर्न र घरमै नुन नथपेर खाना पकाउन सकिन्छ।

कुनै व्यक्तिले कति नुन खाइरहेका छन् भन्ने थाहा पाउन पिसाब परीक्षण, खानेकुरा डायरी वा सोडियमको मात्रा हिसाब गर्ने एपहरूको प्रयोग उपयोगी हुनसक्छ। यद्यपि, ती उपायहरूले शतप्रतिशत सही नतिजा नदिन सक्लान्, तर नुनको खपतबारे जानकारी लिन मद्दत गर्छन्।

हाम्रो स्वास्थ्यका लागि सन्तुलन आवश्यक

नुनले शरीरलाई सक्रिय र स्वस्थ राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। तर, यो सीमित मात्रामा मात्र उपभोग गरिनुपर्छ। अधिक नुनको सेवनले शरीरमा गम्भीर असर पुर्‍याउन सक्छ। यसलाई कम गर्न सल्लाहअनुसार स्वस्थकर विकल्प अपनाउनुपर्छ।