दैलेखको जलजले क्षेत्रमा पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषणको अन्तिम चरण नजिकिँदै गर्दा त्यहाँ प्राकृतिक ग्यास रहेको सम्भावनाबारे सकारात्मक संकेतहरू देखिएका छन्। खानी तथा भूगर्भ विभागका अनुसार चिनियाँ प्राविधिक सहयोगमा भइरहेको यो अन्वेषण कार्यको अन्तिम ५६ मिटर गहिराइको ड्रिलिङ प्रक्रियामा छ।
४,००० मिटर गहिराइसम्म ड्रिलिङ गर्न तय गरिएको यस परियोजनामा हालसम्म ३,९४४ मिटर गहिराइसम्म उपकरणको सहायतामा नमुना संकलन गरिएको छ। यो कार्यले ग्यासको उपस्थितिलाई पुष्टि गर्न थप सम्भावनाहरू देखाएको विभाग अन्तर्गतका पेट्रोलियम अन्वेषण परियोजनाका वरिष्ठ भूगर्भविद् गणेशनाथ त्रिपाठीले बताएका छन्। उनले ड्रिलिङ प्रक्रियामा विभिन्न गहिराइबाट सङ्कलित नमुनाहरूको थप अध्ययनपछि मात्र त्यहाँको स्रोत व्यावसायिक रुपमा उपयोग गर्न सकिने निश्चित हुने बताए।
ग्यास भेटिएको प्रारम्भिक सङ्केत
परियोजनामा संलग्न विज्ञहरूका अनुसार ड्रिलिङको क्रममा २,२०० मिटरको गहिराइबाट ग्यासको उपस्थिति देखिन थालेको र यो क्रम अझै गहिराइमा कायम रहेको छ। उपकरणहरूको प्रयोगबाट त्यहाँको माटो र चट्टानमा ग्यासको सङ्केतहरू पाइएको जानकारी त्रिपाठीले दिए। उनका अनुसार, यद्यपि ग्यासको भण्डारको आयतन र व्यावसायिक महत्वबारे विश्लेषण गर्न थप अध्ययन आवश्यक छ।
चिनियाँ पक्षले ड्रिलिङबाट सङ्कलित नमुनाहरूलाई थप अनुसन्धानका लागि चीन लैजाने तयारी गरेको छ। अध्ययनले त्यहाँ तेलभन्दा ग्यासको सम्भावना बढी रहेको पुष्टि गरेमा नेपालको पेट्रोलियम क्षेत्रले नयाँ दिशा लिन सक्ने आँकलन गरिएको छ।
स्थानीय क्षेत्रमा ‘पर्यटकीय आकर्षण’
दैलेखको जलजले क्षेत्रमा भइरहेको पेट्रोलियम अन्वेषणको कामले स्थानीय क्षेत्रमा पर्यटकीय आकर्षण बढाएको छ। भैरवी गाउँपालिकाका अध्यक्ष रीताकुमारी शाहीका अनुसार यो स्थान अब घुम्न चाहनेहरूका लागि एक गन्तव्यजस्तै बन्न थालेको छ। खासगरी भारत र नेपालका विभिन्न स्थानबाट मुगुको रारा ताल पुग्ने पर्यटकहरूले पनि यो क्षेत्रमा चासो देखाउन थालेका छन्।
परियोजनामा काम गरिरहेका वरिष्ठ भूगर्भविद्हरूका अनुसार अन्वेषणको कामले स्थानीय क्षेत्रको व्यवसायमा समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। उनीहरूले भविष्यमा खानीको व्यावसायिक उपयोग शुरू भए स्थानीय रोजगारी र आर्थिक विकासमा थप प्रभाव पर्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
तेलभन्दा ग्यासको सम्भावना बलियो
दैलेखका विभिन्न भूभागहरूमा प्राकृतिक ग्यासको उपस्थिति यसअघि नै स्थानीयहरूले अनुभव गरेका छन्। भैरवी गाउँपालिकाका कतिपय स्थानमा जमिनमुनिबाट निस्कने ग्यास प्रयोग गरी दीप बाल्ने परम्परा रहेको छ। परियोजनाका सूचना अधिकारी प्रकाश लुइँटेलका अनुसार त्यहाँ ग्यासको भण्डार सम्भाव्य रहेको भए पनि तेलको सम्भावना तुलनात्मक रूपमा कम देखिन्छ।
अन्वेषणको महत्व र प्रभाव
दैलेखसँगै नेपालका अन्य स्थानहरूमा पनि पेट्रोलियम पदार्थको सम्भावना खोज्ने काम अघि बढाइएको छ। तर, हालसम्मको अन्वेषण कार्य दैलेखमै सीमित देखिएको छ। पाल्पाको तानसेन क्षेत्रमा पनि प्रारम्भिक अध्ययन भए पनि थप प्रगति भएको छैन।
विभागका अधिकारीहरूका अनुसार चीनसहित अन्य देशहरूले नेपालमा पेट्रोलियम अन्वेषणको कार्यलाई सम्भावना देखाए पनि विगतका सम्झौता सफल हुन सकेका थिएनन्। अहिलेको अन्वेषण कार्यले दैलेख क्षेत्रलाई मात्र नभई सम्पूर्ण देशलाई ऊर्जा उत्पादनको क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बनाउने मार्गमा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
दैलेखको जलजले क्षेत्रमा ग्यासको सम्भावनाले नेपालमा ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ अध्याय सुरू हुन सक्ने आशा देखाएको छ। प्रारम्भिक अन्वेषणका सकारात्मक सङ्केतले थप अनुसन्धानको महत्त्वलाई उजागर गरेको छ। ग्यास उत्पादनको व्यावसायिक सुरुआतले स्थानीय विकास र राष्ट्रिय ऊर्जा सुरक्षामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिनेछ।
