पोखरा । बेलायतका दुई प्रधानमन्त्रियों, डिजरायली र ग्लेडस्टोन, बीचको व्यंग्य संवाद राजनीतिक ऐतिहासिक र परिपाटीका गहिरा पक्षलाई उजागर गर्छ। तात्कालीन महारानी भिक्टोरियाले ती संवादहरु संसदमा सुन्न थालेका थिए। डिजरायलीले एक पत्रकारको प्रश्नमा जवाफ दिँदै भनेका थिए, “यदि प्रधानमन्त्री ग्लेडस्टोन टेम्स नदीमा खस्नु भए भने त्यो एक दुर्घटना हुनेछ, तर यदि ती व्यक्तिले ज्यानको बाजी लगाएर उहाँलाई बचाउँछन् भने त्यो दुर्भाग्य हुनेछ।” यो व्यंग्य त्यसबेला इङल्यान्डका पत्रपत्रिकामा निकै चर्चामा आएको थियो।
नेपाली राजनीतिमा पनि यस्ता परिपाटी र संघर्षको लामो इतिहास रहेको छ। २०१५ सालमा प्रधानमन्त्री बनेका बीपी कोइरालाले कम्युनिष्ट पृष्ठभूमिका पत्रकार मदनमणि दीक्षितलाई आलोचनात्मक पत्रिका ‘समीक्षा’ को प्रकाशनको लागि प्रोत्साहित गरेका थिए। बीपीको आलोचनात्मक सोच र व्यवहारको समर्थन गर्दै दीक्षितले आफ्नो आत्मवृत्तान्तमा भनेका छन्, “मुलुकको प्रधानमन्त्री, संसदीय प्रजातन्त्रको स्तम्भ र जहाँनिया शासनको अवशिष्ट रुढिवादी शक्तिका विरुद्ध कोइरालाका विचार र व्यवहारलाई समर्थन गरिनेछ।” यसबाट स्पष्ट हुन्छ कि नेपालको राजनीतिमा संघर्ष र असहमति एक सामान्य कुरा हो।
अंकगणितमा १ र १ को योगफल २ भए तापनि राजनीतिमा यो अंकगणित भन्दा फरक परिणाम दिन्छ, जहाँ १ र १ जोड्दा प्रायः ११ हुने गर्दछ। नेपालका राजनीतिज्ञहरुले भनेको कुरा र गरेका काममा ठूलो फरक देखिन्छ। राष्ट्रिय हितका लागि आफ्नो असहमतिलाई पराजित नगर्ने प्रचलन अहिले एक प्रकारको अनुपस्थित जस्तो देखिन्छ। राजनीतिमा अपराध र भ्रष्टाचारको जाल फैलिएको छ। राजनीतिक दलहरूले आफ्ना स्वार्थका लागि देशको भविष्यलाई पृष्ठभूमिमा धकेलिरहेको कुरा थाहा पाइन्छ।
राजनीतिक विचार र पद्धतिका आधारमा कुनै पनि पार्टीले आफ्नो नीति र विचारमा बदलाब ल्याउने कुरा जटिल हुन सक्छ। उदाहरणका रूपमा, हिन्दु राज्यको पक्षमा बोल्ने पार्टी र गणतन्त्रको विरुद्ध उभिएका नेताहरुका विचारहरूको संघर्ष नेपाली राजनीतिमा प्रकट भएको छ। राजनीतिक लढाइका बीचमा, बागमती प्रदेशमा राजतन्त्रको अवशिष्ट शक्ति अझै सक्रिय रहेको छ। त्यहाँको संघर्षमा नेताहरुको विविधता र रणनीतिका विषयले ठूलो ध्यान आकर्षित गर्छ।
यसै बीच, वर्तमान नेपालको राजनीतिक परिपाटीमा व्यक्तिको गरिमा र इमान्दारीका सवाल पनि उभिएका छन्। उदाहरणका रूपमा, क्रान्तिपछि, नेपालको राजनीतिक नेतृत्वको रणनीति र कार्यशैलीमा ठूलो परिवर्तन आएको छ। यही परिवर्तित पद्धतिका कारण समाजमा अनियन्त्रित अवस्था र प्रतिकूल स्थितिहरु बनिरहेका छन्। नेपालका प्रमुख नेता र पार्टीहरूले आफ्नो आन्तरिक संघर्षलाई राज्यको शासनमा परिणत गरिरहेका छन् जसका कारण नागरिकको जीवन यथावत अस्थिर भइरहेको छ।
नेपाली राजनीतिका सन्दर्भमा यो कुरा खासगरी महत्वपूर्ण छ कि हाम्रा नेताहरुको नेतृत्व र विचारधारा साँचो अर्थमा जनहितको लागि के कति प्रामाणिक छन्? अनि राजनीतिक असहमति र संघर्षका बीच, के हामीले सही निर्णयहरू लिइरहेका छौं भन्ने चिन्ता राष्ट्र निर्माणका लागि अत्यन्त जरुरी हो।
