पोखरा, ९ चैत्र। पछिल्लो समय नेपालमा राजतन्त्र पुनःस्थापनाको विषयले चर्चाको स्थान लिएको छ। ज्ञानेन्द्र शाहको हालैको गतिविधि र उनका समर्थकहरूको नाराबाजीले राजनीतिक वृत्तमा नयाँ बहस जन्माएको छ। तर, यो बहस वास्तविक राजनीतिक सम्भावनासँग जोडिएको छ कि केवल हावादारी हल्ला मात्र हो भन्ने प्रश्न उठिरहेको छ।
नेपालमा राजतन्त्र समाप्त भएको १८ वर्ष बितिसकेको छ। २०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि ज्ञानेन्द्र शाहले राजगद्दी त्याग्न बाध्य भएका थिए। त्यसबेलाको आन्दोलन जनताको पक्षमा थियो, जहाँ नागरिक समाजदेखि राजनीतिक दलहरू एकजुट भएर लोकतन्त्रको पुनःस्थापनाका लागि लडेका थिए। तर, आज फेरि राजतन्त्रको कुरा उठ्नुमा हालको सरकारप्रतिको असन्तुष्टि नै प्रमुख कारण रहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
देशको राजनीतिक अवस्था विगतका वर्षहरूमा सुधारोन्मुख देखिए पनि, भ्रष्टाचार, कुशासन, र प्रमुख दलहरूको असक्षमता तथा आपसी झगडाले आम जनतामा निराशा पैदा गरेको छ। यही निराशालाई अवसर बनाएर केही समूहहरूले राजतन्त्र पुनःस्थापनाको एजेन्डा अघि सारिरहेका छन्। तथापि, जनमतका आधारमा हेर्दा राजावादीहरूका गतिविधिले राजनीतिक रूप लिने अवस्था भने देखिँदैन। हालै सम्पन्न क्याम्पस तथा स्थानीय तहका चुनावमा राजावादी विचारधाराका उम्मेदवारहरूले न्यून मत प्राप्त गरेको तथ्यले नै यो पुष्टि गर्दछ।
राजतन्त्रका पुराना दिनहरू सम्झने हो भने, दरबारको शासन प्रजातान्त्रिक सिद्धान्तविपरीत थियो। पञ्चायती व्यवस्थाका दौरान देखिएको अधिनायकवाद, प्रेस तथा अभिव्यक्तिमाथिको अंकुश, तथा नागरिक अधिकारहरूको हननले नेपाली जनतालाई थिचोमिचोमा पारेको थियो। सुखानी हत्याकाण्डदेखि नमिता–सुनिता प्रकरणसम्म दरबारको संलग्नता भएको घटना जनताले अझै भुलेका छैनन्।
ज्ञानेन्द्र शाहको पुनःसक्रियता र सडक प्रदर्शनले राजनीतिक अस्थिरता झन् बढाउने सम्भावना छ। लोकतन्त्रको विकल्प लोकतन्त्र नै हो भन्ने मान्यतालाई मजबुत बनाउनका लागि राजनीतिक दलहरूले सुशासन, पारदर्शिता, र जवाफदेहितालाई प्राथमिकता दिनु अपरिहार्य छ। अन्यथा, असन्तुष्ट जनतालाई बहकाउन र भड्काउन चाहने शक्तिहरूले पुनःस्थापना गर्न खोजेको ‘पुरानो व्यवस्था’ फेरी जीवित हुने भ्रम सिर्जना गर्न सक्छ।
नेपालको संविधानले नै गणतन्त्रलाई संस्थागत गरिसकेको छ। यस्तो अवस्थामा राजतन्त्र पुनःस्थापनाको मागलाई गम्भीर रूपमा हेर्नुभन्दा राजनीतिक दलहरूले आफ्ना कमजोरी सुधार्नतर्फ ध्यान दिनु जरुरी छ। अन्यथा, ‘चियाको कपमा उठेको तुफान’ जस्तो यो विषयले अनावश्यक बहस जन्माउने र अस्थिरता निम्त्याउने सम्भावना रहन्छ।
