पोखरा, २३ चैत्र।
सनस्क्रिनको प्रयोग अहिले बिश्वभरि बढिरहेको छ, जसको व्यापार २०२४ मा १२ अर्ब ६० करोड डलर पुग्यो र २०२५ मा यसले १३ अर्ब २७ करोड डलरको कारोबार गर्न प्रक्षेपण गरिएको छ। यसबाट विश्वव्यापी सन प्रोटेक्सन क्रिमको बजारको विस्तारलाई जनाउँछ, र नेपालमा पनि यसको खपत कम छैन। तर, यसको प्रयोग अनिवार्य हो कि होइन भन्ने बारेमा विभिन्न मत छन्।
छाला र सौन्दर्य विशेषज्ञ डा. अनिलकुमार भट्टका अनुसार, सन प्रोटेक्सन क्रिमको प्रयोग अहिलेका दिनमा अनिवार्य छ, विशेष गरी तातो मौसम र सूर्यको परावैजनी किरणबाट बच्नका लागि। परावैजनी किरण, जुन सूर्यबाट निस्कने हानिकारक किरणहरू हुन्, छालामा विभिन्न प्रकारका समस्याहरू ल्याउन सक्छ। यी किरणहरू युभीए, युभीबी र युभीसी गरी तीन भागमा बाँडिन्छन्। युभीसी किरण जमिनसम्म पुग्न सक्दैन, तर बढ्दो प्रदूषणका कारण सूर्यको विकिरण पृथ्वीमा पर्खेर छालामा असर पुर्याउँछ। यसले छालामा डढ्न, चाउरीपन, सुक्खा र क्यान्सर समेत निम्त्याउन सक्छ।
सनस्क्रिनले सूर्यको विकिरणबाट छालालाई बचाउँछ र यसले छालाको डिएनएलाई क्षति पुग्नबाट रोक्छ। डा. रूपक घिमिरेका अनुसार, सूर्यको विकिरण छालामा पहुँच्दा, छालामा रहेका तत्त्वहरूमा बाधा पुर्याउँछन् जसका कारण छाला चाउरीपर्ने समस्या उत्पन्न हुन्छ। यसले मेलेनिनको उत्पादनलाई प्रभावित पार्छ र छालालाई अस्वस्थ बनाउँछ। त्यसैले सनस्क्रिन लगाउनु अनिवार्य छ।
तर, आयुर्वेद विशेषज्ञ डा. निर्मल भुसालको भनाइ भने फरक छ। उनले आयुर्वेदमा छालाको रक्षा गर्नका लागि सनस्क्रिनको अनिवार्यता भनेको छैन। उनका अनुसार, प्राकृतिक उपाय जस्तै नरिवल तेल र घ्युको प्रयोगले पनि छालालाई सुरक्षा गर्न सक्छ। आयुर्वेदमा भने छालाको प्रकार अनुसार हेरचाह गर्नुपर्ने कुरा उल्लेख छ।
सामान्यतया, सनस्क्रिन दुई प्रकारका हुन्छन्– भौतिक र रासायनिक। भौतिक सनस्क्रिनले सूर्यको विकिरणलाई छालामा प्रवेश गर्न नदिने काम गर्छ भने रासायनिक सनस्क्रिनले विकिरणलाई सोस्ने काम गर्छ। डा. सुयोग मैनालीका अनुसार, यसले विकिरणलाई छालाभित्र प्रवेश गर्नबाट रोक्छ।
तर, सनस्क्रिनको छनोट गर्दा छालाको प्रकारको पनि ध्यान दिनु आवश्यक छ। तैलीय छालाका लागि पानी वा जेल बेस सनस्क्रिन प्रयोग गर्नुपर्छ भने सुख्खा छालाका लागि क्रिम बेस सनस्क्रिन उपयुक्त हुन्छ। साथै, सनस्क्रिनको एसपीएफ (सन प्रोटेक्सन फ्याक्टर) पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। एसपीएफ १५, ३० र ५० के विकल्प उपलब्ध छन्, र यी बीचमा थोरै मात्र भिन्नता हुन्छ।
सनस्क्रिनको प्रभावकारिता विभिन्न कारकहरूमा निर्भर गर्छ, जस्तै सूर्योदय र सूर्यास्तको समय, मौसम र उमेर। यद्यपि, यसका बारेमा विभिन्न भ्रमहरू पनि छन्। एक प्रमुख भ्रम भनेको “सनस्क्रिनले पूर्ण सुरक्षा दिन्छ” भन्ने हो। वास्तवमा, सनस्क्रिनले छालामा केही सुरक्षा त दिन्छ तर यसले पूर्ण रूपमा ट्यानिङ वा सूर्यको विकिरणबाट बचाउँदैन।
यसरी, सनस्क्रिनको प्रयोग गर्नाले हामीलाई सूर्यको हानिकारक विकिरणबाट बचाउँछ भने, यसको चयन र सही प्रयोगले छालालाई थप सुरक्षा दिन सक्छ।
स्रोतः अनलाइनखबरडटकम
